Đề xuất phạt tới 5% doanh thu nếu để lộ dữ liệu khách hàng: Bước siết chặt mạnh tay trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành một loại tài sản có giá trị cao trong nền kinh tế số, việc bảo vệ thông tin người dùng không còn dừng lại ở khía cạnh đạo đức hay trách nhiệm xã hội mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Việt Nam đang tiến thêm một bước đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện hành lang pháp lý khi Bộ Công an đưa ra đề xuất cho phép xử phạt lên tới 5% tổng doanh thu đối với các tổ chức vi phạm nghiêm trọng quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đây là mức chế tài được đánh giá là rất cao nếu đặt trong bối cảnh trước đây, đồng thời phản ánh rõ xu hướng siết chặt quản lý dữ liệu, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế. Không còn là những mức phạt mang tính tượng trưng, chính sách mới hướng đến việc tạo ra sức răn đe thực sự đối với các doanh nghiệp đang nắm giữ và khai thác dữ liệu người dùng.

Theo dự thảo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, các hành vi như sử dụng dữ liệu vượt quá phạm vi cho phép, không thiết lập cơ chế để người dùng từ chối chia sẻ thông tin hoặc không quy định rõ ràng về thời gian lưu trữ và xóa dữ liệu đều có thể bị xử phạt hành chính ở mức từ 50 đến 70 triệu đồng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở mức phạt cơ bản mà ở cách tiếp cận mới trong việc xác định mức độ nghiêm trọng của vi phạm.

Cụ thể, quy mô ảnh hưởng của sự cố rò rỉ dữ liệu trở thành yếu tố then chốt. Khi số lượng người bị ảnh hưởng tăng lên, mức xử phạt cũng được nâng lên tương ứng. Những sự cố liên quan đến hàng trăm nghìn người có thể bị tăng gấp đôi mức phạt, trong khi các vi phạm ảnh hưởng đến hàng triệu người có thể bị nâng mức xử phạt lên nhiều lần. Đặc biệt, nếu sự cố liên quan tới từ 5 triệu công dân trở lên hoặc doanh nghiệp tái phạm, mức phạt có thể lên tới 5% tổng doanh thu của năm tài chính liền trước tại Việt Nam.

Không dừng lại ở các chế tài tài chính, dự thảo còn mở rộng sang nhiều biện pháp xử lý bổ sung mang tính răn đe mạnh hơn. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị tước quyền kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định, bị đình chỉ hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân hoặc thậm chí bị tịch thu phương tiện, công cụ vi phạm. Song song với đó là các biện pháp khắc phục hậu quả mang tính bắt buộc như xóa dữ liệu không thể khôi phục, hoàn trả các khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm và công khai xin lỗi người bị ảnh hưởng.

Một điểm mới đáng chú ý khác là phạm vi điều chỉnh của dự thảo đã được mở rộng để bao quát cả những lĩnh vực đang phát triển nhanh như trí tuệ nhân tạo. Việc sử dụng dữ liệu cá nhân để huấn luyện hoặc vận hành hệ thống AI mà không tuân thủ quy định cũng có thể bị xử phạt. Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý, khi dữ liệu không còn chỉ là thông tin lưu trữ mà đã trở thành nguyên liệu đầu vào quan trọng của các công nghệ mới.

Trước khi có đề xuất này, Việt Nam đã xây dựng nền tảng pháp lý bước đầu cho việc bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua Nghị định 13/2023/NĐ-CP, cùng với Luật An ninh mạng năm 2018 và các quy định xử phạt liên quan trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Tuy nhiên, các mức xử phạt trước đây vẫn được đánh giá là chưa đủ mạnh để tạo ra áp lực thay đổi hành vi đối với doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc đưa ra cơ chế phạt theo tỷ lệ doanh thu được xem là bước tiến quan trọng, giúp tăng tính thực thi và phù hợp hơn với thực tiễn.

Nếu đặt trong bối cảnh quốc tế, có thể thấy Việt Nam đang đi theo xu hướng chung của nhiều quốc gia. Tại châu Âu, Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) cho phép áp dụng mức phạt lên tới 4% doanh thu toàn cầu, trong khi nhiều quốc gia châu Á cũng đã nâng mức xử phạt để đối phó với các rủi ro ngày càng gia tăng từ các vụ rò rỉ dữ liệu. Mức 5% doanh thu tại Việt Nam, dù áp dụng trong phạm vi nội địa, vẫn cho thấy mức độ nghiêm khắc và quyết tâm quản lý ngày càng rõ rệt.

Tác động của đề xuất này đối với doanh nghiệp là không nhỏ, đặc biệt với những lĩnh vực đang phụ thuộc nhiều vào dữ liệu như thương mại điện tử, tài chính, công nghệ và quảng cáo. Trong nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp vẫn duy trì tư duy thu thập dữ liệu càng nhiều càng tốt mà chưa thực sự chú trọng đến yếu tố kiểm soát và bảo vệ. Với quy định mới, cách tiếp cận này sẽ buộc phải thay đổi.

Xa hơn, chính sách này phản ánh một xu hướng lớn hơn trong quản trị hiện đại, khi dữ liệu dần được coi là một loại tài sản chiến lược tương tự như tài chính hay tài nguyên. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần đầu tư vào hệ thống công nghệ mà còn phải xây dựng quy trình quản trị dữ liệu bài bản, từ đánh giá tác động, kiểm soát rủi ro cho tới minh bạch hóa hoạt động xử lý dữ liệu.

Có thể thấy, đề xuất phạt tới 5% doanh thu không chỉ đơn thuần là một quy định mang tính kỹ thuật mà còn là tín hiệu cho một giai đoạn quản lý dữ liệu chặt chẽ hơn tại Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế số tiếp tục phát triển nhanh, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ trở thành yếu tố cốt lõi quyết định sự bền vững của doanh nghiệp cũng như niềm tin của người dùng trên môi trường số.