TikTok, chính trị và làn sóng người Mỹ rời ứng dụng: Khi công nghệ không còn trung lập

Làn sóng người dùng Mỹ xóa TikTok tăng vọt những ngày gần đây không chỉ là phản ứng với một bản cập nhật điều khoản sử dụng. Nó phản ánh một thực tế lớn hơn nhiều: internet giờ đây không còn là sân chơi thuần công nghệ, mà đã trở thành mặt trận địa chính trị, nơi dữ liệu người dùng là tài sản chiến lược và các nền tảng số mang màu sắc quốc gia rõ rệt.

Theo dữ liệu từ Sensor Tower, số người dùng tại Mỹ xóa TikTok mỗi ngày đã tăng gần 150 phần trăm trong 5 ngày sau khi nền tảng này thông báo chuyển sang hoạt động dưới một mô hình liên doanh mới tại thị trường Mỹ. Con số này cao đột biến so với mức trung bình ba tháng trước đó. Bề ngoài, lý do đến từ điều khoản sử dụng cập nhật. Nhưng ở chiều sâu, đây là câu chuyện về lòng tin, chủ quyền dữ liệu và nỗi lo an ninh quốc gia, những chủ đề từng được cựu Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh nhiều năm trước.

Khi điều khoản sử dụng trở thành vấn đề an ninh

Nhiều người dùng trên X, Threads và Reddit cho biết họ bất ngờ khi phải đồng ý với các điều khoản thu thập dữ liệu nhạy cảm, bao gồm thông tin về nguồn gốc chủng tộc hoặc dân tộc, xu hướng tính dục, giới tính, tình trạng nhập cư và thông tin tài chính. Với người dùng phổ thông, đây giống như một cú sốc riêng tư. Nhưng dưới góc nhìn chính trị kiểu Trump, đây lại là câu hỏi về việc dữ liệu công dân Mỹ đang nằm trong tay ai.

TechCrunch chỉ ra rằng các điều khoản này thực tế đã tồn tại từ giữa năm ngoái, nhưng phần lớn người dùng không để ý cho đến khi bối cảnh chính trị làm mọi thứ trở nên nhạy cảm hơn. Điều này cho thấy một thực tế: người dùng thường bỏ qua rủi ro dữ liệu cho đến khi có yếu tố chính trị thổi bùng nỗi lo.

Trong tư duy của Trump, dữ liệu công dân Mỹ không đơn thuần là tài nguyên thương mại, mà là tài sản chiến lược quốc gia. Khi một nền tảng có gốc nước ngoài thu thập dữ liệu ở quy mô lớn, câu chuyện không còn là quảng cáo hay thuật toán, mà là an ninh quốc gia và ảnh hưởng địa chính trị.

Internet không còn là toàn cầu hóa vô tư

Trong nhiều năm, Thung lũng Silicon cổ vũ cho một internet không biên giới. Nhưng thực tế hiện nay đang đi ngược lại điều đó. Các quốc gia ngày càng siết kiểm soát nền tảng công nghệ vì lo ngại về dữ liệu, thông tin sai lệch và ảnh hưởng chính trị.

TikTok trở thành biểu tượng rõ ràng nhất cho sự thay đổi này. Dưới thời Trump, ứng dụng từng bị đặt vào tầm ngắm với lý do an ninh quốc gia. Khi đó, nhiều người xem đây là động thái chính trị cứng rắn. Giờ đây, khi TikTok tái cấu trúc để tồn tại ở Mỹ, chính những lo ngại ngày trước lại quay lại dưới hình thức mới.

Làn sóng xóa ứng dụng cho thấy một bộ phận người Mỹ bắt đầu nhìn nền tảng công nghệ qua lăng kính quốc gia, không chỉ là tiện ích giải trí. Đây chính là kiểu thay đổi nhận thức mà Trump từng thúc đẩy: công nghệ không thể đứng ngoài chính trị khi nó kiểm soát dữ liệu và dòng chảy thông tin của hàng trăm triệu công dân.

Liên doanh mới, nhưng nỗi lo cũ

TikTok cho biết đã hoàn tất thỏa thuận thành lập liên doanh TikTok USDS Joint Venture LLC. ByteDance chỉ còn nắm 19,9 phần trăm cổ phần, phần còn lại thuộc về các nhà đầu tư Mỹ và quốc tế. Công ty mới có trụ sở tại Mỹ, hội đồng quản trị đa số là người Mỹ, và được giới thiệu như một thực thể độc lập.

Trên giấy tờ, đây là câu trả lời cho các lo ngại mà Washington từng nêu ra. Nhưng trong tâm lý của nhiều người Mỹ, câu hỏi không chỉ là ai sở hữu bao nhiêu phần trăm cổ phần. Vấn đề là quyền kiểm soát công nghệ lõi, thuật toán đề xuất nội dung và luồng dữ liệu xuyên biên giới.

Dưới góc nhìn kiểu Trump, một cấu trúc doanh nghiệp mới không tự động xóa bỏ rủi ro chiến lược. Nếu công nghệ nền tảng và dòng dữ liệu vẫn có liên hệ với công ty mẹ ở nước ngoài, thì đó vẫn là một lỗ hổng tiềm tàng. Chính cách nhìn này khiến TikTok không chỉ là một ứng dụng video ngắn, mà là một điểm nóng trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ và Trung Quốc.

Người dùng kẹt giữa chính trị và giải trí

Điều đáng chú ý là dù số lượt gỡ cài đặt tăng mạnh, lượng người dùng hoạt động hàng ngày của TikTok tại Mỹ trong 5 ngày qua vẫn tương đối ổn định. Điều này cho thấy một nghịch lý: người dùng lo ngại, nhưng vẫn chưa sẵn sàng rời bỏ hoàn toàn nền tảng đã trở thành một phần của đời sống số.

Một số nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng công khai xóa tài khoản để phản đối điều khoản mới hoặc lo ngại kiểm duyệt. Họ nói về cảm giác mất kiểm soát, về việc nội dung bị hạn chế, về sự mơ hồ trong cách nền tảng vận hành. Những cảm xúc này phản ánh đúng bầu không khí mà chính trị đã thổi vào không gian công nghệ.

Trong tư duy của Trump, đây là hệ quả tất yếu khi các nền tảng quá lớn và quá quyền lực. Khi một công ty công nghệ có thể ảnh hưởng đến thông tin, quan điểm và văn hóa của cả một thế hệ, thì nó không còn là công ty công nghệ đơn thuần. Nó trở thành một thực thể có ảnh hưởng chính trị, và vì thế phải bị xem xét dưới góc độ lợi ích quốc gia.

Đối thủ hưởng lợi từ làn sóng bất an

Sensor Tower cũng ghi nhận các ứng dụng cạnh tranh như UpScrolled, Skylight Social hay Rednote tăng mạnh lượt tải trong cùng giai đoạn. Mỗi khi một nền tảng lớn vướng vào tranh cãi chính trị, thị trường lại chứng kiến sự dịch chuyển người dùng sang các lựa chọn khác.

Đây là mặt kinh tế của cuộc chiến công nghệ. Khi niềm tin bị lung lay bởi yếu tố chính trị, thị phần có thể dịch chuyển chỉ trong vài ngày. Dưới góc nhìn “nước Mỹ trên hết”, đây cũng là cơ hội để các nền tảng do Mỹ kiểm soát mạnh hơn, thay vì để dữ liệu và sự chú ý của người dân chảy về các hệ sinh thái bên ngoài.

Kỷ nguyên mới: Công nghệ là chính trị bằng phương tiện khác

Câu chuyện TikTok cho thấy một điều rõ ràng: thời kỳ xem công nghệ như lĩnh vực trung lập đã qua. Nền tảng mạng xã hội giờ đây giống như hạ tầng chiến lược, tương tự năng lượng hay viễn thông. Quốc gia nào kiểm soát được dữ liệu, thuật toán và dòng thông tin sẽ có lợi thế lớn về kinh tế lẫn ảnh hưởng toàn cầu.

Làn sóng người Mỹ xóa TikTok không đơn thuần là phản ứng bốc đồng với điều khoản sử dụng. Nó là biểu hiện của một xu thế lớn hơn, nơi người dùng bắt đầu ý thức rằng lựa chọn ứng dụng cũng là lựa chọn về niềm tin, về quốc gia và về việc ai đang đứng sau màn hình.

Dù đồng tình hay phản đối Trump, khó phủ nhận rằng cách ông nhìn công nghệ như một vấn đề an ninh quốc gia đang ngày càng trở nên phổ biến. Trong thế giới đó, mỗi cú vuốt màn hình không chỉ là hành vi giải trí, mà còn nằm trong bàn cờ lớn của chính trị toàn cầu.